* Kırım Kongo Kanamalı Ateşi nedir?
Kırım Kongo Kanamalı Ateşi ya da kısa adıyla KKKA; bir enfeksiyon hastalığıdır. Yabani hayvanlar, çiftlik hayvanları, keneler ve insanlar hastalığın etkeni olan virüsü taşıyarak; çoğalmasına aracılık yapar.

5 YILDIR VAR
* Kene daha önce bu kadar yaygındı da, biz mi bilmiyorduk. Neden şimdi daha çok konuşuluyor?
Kene daha önce de yaygındı aslında. Ama ölümcül bir hastalık olan KKKA hastalığının ülkemizin belirli bölgelerinde görülmesi 5 yıl önce gerçekleşti. Teşhis o zaman konuldu.

* Neden kene vakaları çoğunlukla İç Anadolu`da?
İç Anadolu, coğrafi yapısı ve iklimi ile birçok kene türü için çok uygun bir ortam yaratıyor. Hastalığı taşıyan kene türü ise; özellikle bozkır iklimi ile diğer iklim kuşaklarının kesiştiği, bol yaban hayvanı barındıran ve meşelik ormanların yoğun olduğu kırsal alanlarda yaşıyor. Bu tür kenelerin İstanbul gibi şehir merkezleri ve nemli iklim kuşağında yaşama şansları yok.

* İstanbul`da da kene olayları yaşanıyor ama KKKA`nın olmadığı söyleniyor. Bu söylem gerçek mi?
İstanbul`da görülen keneler, KKKA yapan virüsü taşımadığından henüz bildirilen böyle bir vaka yok. İstanbul`daki kenelerin yaptığı başka hastalıklar var. Döküntülü ve ateşli seyreden riketsiyöz ve lyme hastalığı gibi sorunlar yaratabiliyorlar. Ancak bu hastalıkların seyirleri daha yavaş ve ölümcül olma riskleri daha az. Ancak çok ihmal edildiğinde, belki ölüme neden olabilirler.

İNSANLARDA BULAŞICIDIR
* Bu hastalığın insandan insana bulaşması tehlikeli mi? Bu durum bizi nasıl bir noktaya getirir?
Hastalık yani KKKA insanlara kenelerin kan emmesi sonucu bulaşır. Evcil hayvanlara da aynı şekilde bulaşıyor. Şunu unutmamak lazım ki; virüsler hayvanda hastalık oluşturmuyor. Yani, hayvanı ısırsa da, o hayvan hastalanmıyor. Ama insanlarda; kenelerin çıplak elle toplamakezmek, hastalık virüsünü almış hayvanların kanlarına ya da vücut sıvılarına temas etmek hastalığa yol açıyor. Hastalığa yakalanmış insanların kan ve vücut sıvılarına temasla da, bu hastalık diğer insanlara bulaşabiliyor. Özellikle sağlık çalışanları bu nedenle çok riskli durumdalar.

TAHLİL ŞART!
* Kenenin tehlikeli olduğu nasıl anlaşılır?
Kene çıkarıldıktan sonra, kişilerin onun tehlikeli olup olmadığını anlaması maalesef mümkün değildir. Herhangi bir kene ısırması durumu yaşandığında, mutlaka belirli sağlık kuruluşlarına gidilip, gerekli tahliller yapılarak kenenin türünün belirlenmesi gerekmektedir.

* Kenenin, kuşların ve tavukların itlaf edilmesi nedeniyle yaygınlaştığı söyleniyor. Bu görüşe katılıyor musunuz?
Tavuk ve kuş itlafları ile kene popülasyonunun artışı kesinlikle ilişkilendirilemez. Bu görüşe kesinlikle katılmıyorum. Sadece yaban hayvanları kenelerle ilgilidir.

Mustafa Kemal Üniversitesi (MKÜ) Ziraat Fakültesi Bitki Koruma Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mikdat Doğanlar, iğnesiyle kan emerken Kırım Kongo Kanamalı Ateşi (KKKA) hastalığını bulaştıranın da aralarında bulunduğu kene türlerinin “baş düşmanı“ olan ve Amanos Dağları`nda yaşayan endemik avcı böceğinin beslenme yöntemini görüntüledi.

Prof. Dr. Doğanlar,  yaptığı açıklamada, sadece Amanos Dağları`nda görülebilen, yılda bir kez döl veren ve yaşantısı boyunca 100 civarında yumurta bırakan “Peygamber Devesi“ takımına giren endemik böcekle ilgili yaklaşık 3 yıldır araştırma yaptıklarını, doğal ortamda gözlemlediklerini, laboratuvarlarda incelediklerini ve bunların günde 20 civarında kene yediğini tespit ettiklerini kaydetti.

Türkiye`nin gündemine giren kene vakalarına çözüm olarak bu avcı böcekten yararlanılması gerektiğini vurgulayan Prof. Dr. Doğanlar, şöyle devam etti:

“Sadece Amanos Dağları`nda bulunan “Eremiaphila Dagi Doğanlar“ (Mantodea: Eremiaphilidae) adındaki avcı böcek, dünyada 15-20 türü KKKA`ya neden olan virüsü taşıyan keneleri yiyerek besleniyor.

Amanos Dağları`nda avcı böcekler, taşlık ve etrafında meşe çalıları bulunan alanlar yaşıyorlar. Buraların deniz seviyesinden ortalama yüksekliği bin metreye yakındır. Buralarda domuzlar ve yaban keçilerinin de bulunduğu bilinmektedir. Büyük olasılıkla bu böcekler, kene ile beslenme alışkanlığını domuz ve yaban keçisi kenelerini avlayarak kazanmış olabilirler. Bu böcekleri, laboratuvar ortamında çok çeşitli kenelerle bir araya koyduk. Böcekler, ayrım yapmadan tüm keneleri, ön bacaklarıyla tutarak, ısırıcı ve çiğneyici özelliğe sahip ağızlarıyla parçalayarak yiyorlar.“

Bu böceklerin kesinlikle insan ve diğer memeli hayvanlara bir zararı bulunmadığını vurgulayan Prof. Dr. Doğanlar, “15-20 türün KKKA hastalığına neden olan virüsü taşıdığı bilinmektedir. Bu durum göz önüne alınırsa bu avcı böcek kene popülasyonu üzerinde etkili bir şekilde baskı oluşturabilecek bir doğal düşman olarak görülebilir“ diye konuştu.

KOORDİNELİ ÇALIŞMA VE BİLİM

Prof. Dr. Mikdat Doğanlar, bu böceğin biyolojisinin, yaşama ortamındaki ekolojik özelliklerin tespit edilmesi gerektiğini belirterek, şunları kaydetti:

Elde edilen sonuçlara göre, kenenin ve KKKA hastalığının sorun olduğu, Yozgat, Tokat, Çorum, Sivas ve hastalığın yaygın olduğu diğer yörelerde üremelerini sağlayacak şekilde salımları yapılmalıdır. Kene popülasyonunun azaltılması üzerinde kısa sürede etkili olacağını umuyoruz. Öncelikle, Tarım ve Köyişleri, Çevre ve Orman ile Sağlık Bakanlığı yetkilileri, koordineli bir şekilde konuya yönelmelidir. Kaynak sağlanarak araştırmaların hızlandırılmasına katkı sunulmalıdır.

Doğanlar, ayrıca, yararlı avcı böceğin keklik tarafından yendiğini tespit ettiklerini ifade ederek, uygulamalarda bu duruma dikkat edilmesi gerektiğine de dikkati çekti.