Modern yaşam, genetik faktörler, yanlış beslenme alışkanlıkları derken, dünya farkında olmadan çağın vebası obezite’nin kapanına kısıldı. Yol yakınken kapandan kurtulmak isteyenler için formül bu yazıda…
Çağın hastalığı` olarak tanımlanan obezite sadece fiziki görünümü bozmakla kalmayıp vücuttaki tüm organları, yaşam kalitesini hatta aile huzurunu dahi olumsuz yönde etkiliyor. Kalp hastalıklarından diyabete, kanser türlerinden ani ölümlere kadar pek çok sonuçla karşımıza çıkabilen obeziteden korunmak için yaşam tarzında yapılacak birtakım değişiklikler yeterli olabiliyor.
Sağlıklı beslenmenin yanı sıra uyulması gereken ilk kural, hareketsizlikten kurtulmak, sık sık spor ve yürüyüş yapmak. Suadiye Memorial Tıp Merkezi Dahiliye Bölümü`nden Uz. Dr. İsmail Yağız, günde 10 bin adım atarak aktif bir yaşamın kapılarının aralanacağını belirterek obezite ile başetmenin yolları hakkında bilgi verdi.
RiSKiNiZi HESAPLATIN
Vücut Kitle İndeksi(VKİ) yani kilonuzun, boyunuza oranı oldukça pratik bir yöntemdir ve obezite tanısı için sıkça kullanılır. Bu hesaplama şu şekildedir:
VKI kilo (kg) / boy (m)
VKI 18-25 arası normal
25-30 arası kilolu
30-35 arası 1. derece obezite
35-40 arası 2. derece obezite
40 ve üzeri aşırı obez
Son yıllarda yapılan bilimsel araştırmalar VKİ 27 kg/m ve üzerindeki insanlarda risklerin katlanarak arttığını göstermektedir. Obezite hesaplaması için kullanılan bir diğer bir yöntem ise bel çevresi ölçümüdür.
Eğer VKİ 25 -35 arasında ise daha anlamlı sonuçlara ulaşılıyor. Erkeklerde 102 cm, kadınlarda 88 cm üzerindeki değerler artmış riskle orantılı bulunmuştur. Asya ırklarında ise bu değerler erkeklerde 90 cm, kadınlarda 80 cm civarındadır.
OBEZİTE İLE BİRLİKTE ARTAN SORUNLAR
Obezite ile beraber olan hastalıklara hemen her gün neredeyse yenisi ekleniyor. Yapılan çalışmalar, Amerika toplumunun yüzde 80 nin kilolu ve şişman olduğunu gösteriyor.
Obezite ile beraber görülen hastalıkların bazıları:
Kas ve kemik hastalıkları
Uyku apnesi
Kalp atışlarında düzensizlik
Ani ölüm
Nefes darlığı
Hipertansiyon
Kardiyovasküler Hastalıklar
Kanser
Tip 2 Diyabet
Kan yağlarının yüksekliği
Reflü
Safra kesesi taşı

NEDEN ARTIŞ GÖSTERiYOR?

Birçok nedene bağlı olarak şişmanlıyoruz. Özetleyecek olursak;

1) Sosyo ekonomik düzey ile bağlantılı olarak aktif olmayan bir yaşam tarzımız olduğu için çoğunlukla obezite daha fazla görülüyor. Öncelikle ne kadar hareketli bir yaşamımız var onu bilmek gerekiyor. Amerika`da gerçekleştirilen bilimsel araştırmalarda hareketli bir yaşam için gerekli değerler adımölçer ile hesaplanıp ve bunun vücuda etkileri araştırıldı. Bulunan değerler ise ilginç. 5000 adım ve altı `sedanter` denilen hareketsiz yaşam, 5000-7500 arası değerler `düşük aktif yaşam`, 7500-1000 `yarı hareketli`, 10 000 bin adım ve üzeri ise `aktif bir yaşam`ı anlatıyor.
2) Alınan gıdaların miktarının ve kalorisinin fazlalığı, yağ içeriğinin yüksekliği.
3) Yaşlanma ve metabolizma hızının yavaşlaması.
4) Hormon bozuklukları (Diyabet, tiroid hastalıkları, böbrek üstü bezi hastalıkları)
5) İlaç kullanımı (Hormon düzenleyici ilaçlar, kortizon turevleri, antidepresanlar, insulin kullanımı, kanser ilaçları vs.)
6) Genetik hastalıklar.
7) Psikojen yeme bozuklukları.
Düşük doğum ağırlığı ile doğum.
9) Gebelik sırasında diyabet gelişmesi.
10) Irksal farklılıklar.
HARCADIĞINIZ KALORİYİ ARTIRMALISINIZ
Obezitenin tedavi prensibi, alınan kalorinin azaltılması ve harcanan kalorinin artırılmasıdır. Her bireyin minimum yetecek kalori ihtiyacı hesaplanır, buna göre besinlerle aldığı kalorinin cetveli yapılır ve harcanacak enerji planlanır. Tedavinin işe yarabilmesi için hayat tarzı değişikliği mutlaka yapılmalıdır. Asıl hedefin kilo vermek değil, planlanan kilo hedefinde yaşamı devam ettirmek olduğu hiçbir zaman unutulmamalıdır.
Diyet ve egzersiz tedavileri
Egzersiz obezitenin en önemli ve sonuç veren uygulamasıdır. Egzersiz olmadan yapılan bütün tedaviler başarısız kalabilir. Egzersiz programları öncelikle aktivite düzeniniz bilinerek yapılmalıdır. American College of Sports Medicine birliği bu konuda bilimsel algoritmalar düzenlemiştir. Hareketli bir yaşam için günlük atılan adım sayısının 10000 den az olmaması gerekliliği belirtilmiştir.
Yapılan diyet programları ile başlangıç kilosunun yüzde 5-10 kadarı özellikle ilk 6 ay içinde verilebilir. Mutlaka doktor ve diyetisyen kontrolünde yapılmalıdır. Her bireyin farklılığı kilo kontrolünde ön plana cıktığından fotokopi diyetler yerine mutlaka profesyonel yardım alınmalıdır. Kilo vermenin başarısı ancak verilen kilolar geri alınmadığında ortaya çıkar.
İlaç tedavileri
Diyet ve egzersiz tedavilerinden başarılı sonuçlar alınamadığında düşünülmelidir. Unutulmaması gereken en önemli nokta diyet, egzersiz ve hayat tarzı değişikliği yapılmadan ilaç tedavisinin mucizeler yaratamayacağıdır. Piyasada bulunan onaylı antiobezite ilaçlarının bir takım yan etkileri olduğundan mutlaka ama mutlaka doktor kontrolunde kullanılması gerekir.
Cerrahi tedaviler
Önceki cerrahi dışı tedavilerle kilo verememiş, operasyonlar için riskli olmayan, VKI 40 ve üzerinde olan veya VKI 35 ve eşlik eden önemli bir hastalığı (diyabet, uyku apnesi, kalp hastalığı, ciddi eklem rahatsızlıkları) bulunan kişilere cerrahi tedaviler düşünülebilir. Cerrahi tedaviler arasında mideye balon yerleştirilmesi, mide bandı, by pass yapılması gibi bir takım teknikler bulunmaktadır.

- Sibel Hanım’ın diyet listesi neden tercihli?

Tercihli istediği için kendisine değişik yiyecek grupları olan listeler hazırladık. Hangisini istiyorsa onu uyguladı ama önemlisi, kahvaltıya hangisiyle başladıysa gün içinde de o listeyi devam ettirmesi oldu. Bu beslenme programı klasik diyetisyenlerin hazırladıklarından farklı. Çok fazla aç kalınmıyor.

- Egzersiz yapmadan başarmak mümkün mü?

Maalesef değil. Öyle olunca koltuk altında sarkma, göğüste, bacak içinde yumuşama oluyor. Evet, terazide değişiklik oluyor ama yumuşama olmaması için kaslanma şart. Bunun için egzersiz yapılmalı…

- Sibel Can haftanın 5 günü yüzmüş. Bu imkânı bulamayanlar için ne önerirsiniz?

Bu Sibel Hanım’ın tercihiydi, yüzmek istedi. En iyisi haftanın 5 günü birer saat yürümek.

- Sibel Hanımı bu kez diyeti uygulamada başarılı oldu mu sizce?

Çok başarılı oldu. Daha önce hep 60 kiloda kalmıştı, şimdi 57′ye kadar indi. Zaten onun inmek istediği kilo buydu. Kilo vermekten öte bu kiloyu korumak da önemli. Ama bu kez hem eşine hem de bana söz verdi. ‘Dayanamıyorum’ dediği pilav, makarna ve dondurmayı tamamen kesti. ‘Yapacağım’ dedi ve yaptı. Bravo kendisine…

- Bu diyette adet öncesi ve sonrası diye listeler var, bundan bahseder misiniz?

Tarihini önceden kestirebiliyorsak vücutta oluşan ödemi atmak için adet öncesi 3 gün diyetini uyguluyoruz. Adet bittikten sonra vücutta kan dolaşımıyla ilgili bir takım sorunlar oluşuyor, adet sonrası diyeti bunları engelliyor.

Vücudun doğumdan ölene kadar sürekli yenilendiği, vücuttaki en yaşlı hücrenin 15 yaşında olduğu bildirildi. İsveçli bilim adamları, arkeoloji ve paleontolojide kullanılan karbon 14 yönteminden yola çıkarak bazı dokuların “hayat sürelerini” araştırdı.Bazı hücrelerin DNA`sında bulunan karbon 14 düzeyini ölçen ve insan
vücudundaki hücrelerin çoğunun 10 yaşından küçük olduğunu gören araştırmacılar, hücrelerin en yaşlısının 15 yaşındaki, en yavaş kendini yenileyen, bağırsak çeperindeki ve kaburga kemiğinin üzerindeki kas hücreleri olduğunu belirtti.

Araştırma, bölünerek çoğalamayan ve kendini yenileyemeyen tek hücre olan nöronlarının (sinir hücresi) kişiyle aynı yaşta olduğu iddiasını da doğruladı.Ancak hücreler yenilense de bunun yaşlanma sürecini engellememesinin nedeni halen sır. Bazı bilim adamları, hücrelerin belli sayıda bölünebilmeye programladığı görüşünü savunuyor.

İsveçli başka bir ekibin yakın zamanda yaptığı araştırma, obezitenin ve rejimden sonra aynı kilonun korunmasında zorlanmanın nedeninin hücre yenilenmesinden kaynaklanabileceğini göstermişti. Bu araştırma, yağ hücrelerinin (adiposit) toplam sayısının vücutta sabit kaldığını, rejimin mevcut yağ hücrelerini zayıflattığını, yenilenenleriyse etkilemediğini ortaya koymuştu.

Türkiye Obezite Cerrahisi Derneği Başkanı Prof. Dr. Mustafa Taşkın, Türkiye`de obezitenin giderek arttığını ve artık midelerine kelepçe taktırılan çocuk yaşının 12`ye kadar indiğini açıkladı.

Sabah`ta yer alan habere göre son 17 yıldır cerrahi yollara başvuran 2 bin 500 obezite hastası olduğunu söyleyen Taşkın, operasyonların 2 bine yakınını kendisinin gerçekleştirdiğini belirterek, “Türkiye ve Avrupa`da, yani ekmek yiyen toplumlarda en çok `kelepçe` diye anılan `mideye bant takma` operasyonunu gerçekleştiriyoruz” ifadesini kullandı.

`10 ÇOCUĞA TAKTIM`

Son yıllarda çocuklarda da obezitenin arttığını ve 5 yıl boyunca zayıflatılamayan 12 yaş üstü çocuklarda son çare olarak kelepçe yöntemine başvurduklarını anlatan Taşkın, “Sadece ben yaşları 12 ile 14 arasında değişen 10 çocuğu ameliyat ederek mide kelepçesi taktım. Bu çok ciddi bir karar olduğu için çocuk cerrahı ve psikologlar birlikte çalışıyor” dedi. Mideye tüp takma ameliyatının yanlış amaçlarla uygulandığının da altını çizen Taşkın, şunları söyledi: “Balon çıkarıldığında hasta yine şişmanlar. Bizde önüne gelen balon taktırıyor, çok yanlış.”

6 ÇOCUKTAN BİRİ OBEZ

Yeditepe Üniversitesi tarafından 20 özel yuva, ilköğretim okulu ve lisede yapılan araştırmaya göreyse, her 6 çocuktan biri obezite sınırında. Şişmanlık kızlarda yüzde 16.7, erkeklerde ise yüzde 25 oranında görülüyor. 10-12 yaş grubu erkek çocukların yüzde 34.4`ünün, obezite açısından yüksek risk altında olduğu görüldü.

`Obezite erken ergenlik sebebi`

Milli Pediatri Derneği Genel Sekreter Yardımcısı Prof. Dr. Aysun Bideci, konuyla ilgili şöyle konuştu: “İki yıl önce Ankara bölgesinde yaptığımız araştırmada, çocuklar arasında obezite yüzde 7.5 oranındaydı. Bu farklı bölgelerde yüzde 20-25`e kadar çıkıyor. Obez çocuklarda, erişkinlerde görülen şeker hastalığı tablosu, yüksek tansiyon, kolesterol ve damar hastalıklarıyla karşılaşmaya başladık. Özellikle obezite, kız çocuklarında erken ergenliğe sebep oluyor ve kanser riskini artırıyor. Biz öncelikle düzenli beslenme ve spor öneriyoruz. İlaç tedavisi ve cerrahi müdahale daha sonra başvurulacak yöntemdir.”